อุทยานประวัติศาสตร์ศรีสัชนาลัย

ความสำคัญ :เมืองโบราณที่เป็นเมืองแฝดของเมืองสุโขทัยเดิมเป็นเมืองขนาดเล็กชื่อเมืองเชลียงและได้
ขยายตัวขึ้นกลายเป็นเมืองศรีสัชนาลัยในกลางพุทธศตวรรษที่ 18 เป็นแหล่งกำเนินศิลปวิทยาการที่สำคัญ
อีกแห่งในประวัติศาสตร์ไทยเคยมีชื่อเสียงในฐานะแหล่งผลิตครื่องปั้นดินเผาเคลือบเนื้อดีที่รู้จักกันในนาม
เครื่องถ้วยชามสังคโลกอันเป็นสินค้าสำคัญในการค้าทางทะเลช่วงพุทธศตวรรษที่ 19-22 จัดเป็นอุทยาน
ประ วัติศาสตร์ที่สมบูรณ์และดีที่สุดในประเทศไทยเพราะมีการบูรณะต่อเติมน้อยที่สุดได้รับการประกาศขึ้น
ทะเบียนเป็นมรดกโลกจากองค์การศึกษาวิทยาศาสตร์และวัฒนธรรมแห่งสหประชาชาติ (UNESCO) เมื่อวัน
ที่ 13 ธันวาคม พ.ศ. 2534

จุดเด่นที่น่าสนใจ :

โบราณสถานที่น่าสนใจ แบ่งเป็น 4 ส่วน คือ

1. โบราณสถานในเขตเมือง ที่น่าสนใจ ได้แก่ วัดช้างล้อม วัดเจดีย์เจ็ดแถว วัดสวนแก้ว อุทยานน้อย
วัดนางพญา วัดเขา พนมเพลิง  วัดเขาสุวรรณคีรี และวัดเขารังแร้ง

2.โบราณสถานริมลำน้ำยม ด้านทิศตะวันออกของเมือง ที่น่าสนใจ ได้แก่ วัดพระบรมธาตุเชลียงวัดเจ้าจันทร์ วัดโคกสิงคาราม

3. โบราณสถานในเขตอรัญญิก อยู่ทางตะวันตกของเมือง ที่น่าสนใจ ได้แก่ วัดพญาดำ วัดเขาใหญ่ วัดเขาอินทร์ วัดยายตา วัดสระไข่น้ำ

ความหลากหลายทางด้านรูปแบบของสถาปัตยกรรมที่โบราณสถานเหล่านี้ที่ควรพิจารณาเป็น
พิเศษ ได้แก่ เจดีย์มีหลายรูปทรงไม่ว่าจะเป็นเจดีย์ทรงปรางค์ที่วัดพระบรมธาตุเชลียงและวัดเจ้า
จันทร์ เจดีย์ทรงปรางค์ ปราสาทที่ศาลหลักเมืองเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ เจดีย์ทรงปราสาทและ
เจดีย์ทรงวิมานที่วัดเจดีย์เจ็ดแถวเจดีย์ทรงลังกามีช้างล้อมรอบ 39 เชือกที่วัดช้างล้อมเจดีย์ทรง
จอมแหที่วัดเขาใหญ่

มณฑปที่ประดิษฐานพระพุทธรูปมี 4 ลักษณะ ได้แก่ มณฑปประธานที่วัดสระปทุม มณฑปโถงที่
วัดพญาดำ มณฑปที่เป็นเจดีย์รายที่วัดพระบรมธาตุเชลียงมณฑปที่สร้างเชื่อมกับวิหารที่วัดสวน
แก้วอุทยานน้อยจิตรกรรมฝาผนังเก่าแก่ที่สุดที่เจดีย์รายทรงปราสาทวัดเจดีย์เจ็ดแถว

ความหลากหลายทางด้านรูปแบบของสถาปัตยกรรมที่โบราณสถานเหล่านี้ที่ควรพิจารณาเป็น
พิเศษ ได้แก่ เจดีย์ มีหลายรูปทรง ไม่ว่าจะเป็นเจดีย์ทรงปรางค์ที่วัดพระบรมธาตุเชลียงและวัด
เจ้าจันทร์ เจดีย์ทรงปรางค์ ปราสาทที่ศาลหลักเมืองเจดีย์ทรงพุ่มข้าวบิณฑ์ เจดีย์ทรงปราสาทและเจดีย์ทรงวิมานที่วัดเจดีย์เจ็ดแถวเจดีย์ทรง
ลังกามีช้างล้อมรอบ 39 เชือกที่วัดช้างล้อม เจดีย์ทรงจอมแหที่วัดเขาใหญ่

มณฑปที่ประดิษฐานพระพุทธรูปมี 4 ลักษณะ ได้แก่ มณฑปประธานที่วัดสระปทุม มณฑปโถงที่วัดพญาดำมณฑปที่เป็นเจดีย์รายที่วัดพระบรม
ธาตุเชลียงมณฑปที่สร้างเชื่อมกับวิหารที่วัดสวนแก้วอุทยานน้อย

จิตรกรรมฝาผนังเก่าแก่ที่สุดที่เจดีย์รายทรงปราสาทวัดเจดีย์เจ็ดแถวลายปูนปั้นประดับผนังวิหารด้านนอกที่งดงามที่สุดที่วัดนางพญา

4. แหล่งเตาทุเรียงสำหรับผลิตเครื่องสังคโลกแหล่งเตาทุเรียงเกาะน้อย พบเป็นจำนวนมากถึง 200 เตา เป็นแหล่งเตาที่เก่าแก่ที่สุดจึงสามารถ
เห็นวิวัฒนาการของการทำเตาที่เริ่มจากเตาขุดเป็นเตาบนดินจนกระทั่งเป็นเตาอิฐซึ่งเป็นพัฒนาการขั้นสูงสุด ซึ่งมี 2 แบบ คือเตาตะกรับซึ่งเป็น
เตาขนาดเล็ก และเตา ประทุนซึ่งเป็นเตาขนาดใหญ่ อยู่นอกกำแพงเมืองศรีสัชนาลัยเก่าทางทิศตะวันออกเฉียงเหนือ บริเวณนี้ยังมีวัดที่น่าสนใจ
คือ วัดกุฎีรายและวัดหัวโขน

แหล่งเตาทุเรียงบ้านป่ายาง เป็นเตาประทุนซึ่งสันนิษฐานว่าเป็นเตาหลวง ซึ่งผลิตสังคโลกคุณภาพดีออกสู่ท้องตลาด